Politieke voorkeur in Groningen

01Inleiding

Op 29 oktober 2025 koos Nederland een nieuwe Tweede Kamer. De uitslag verschilt sterk per regio: een buurt in een grote stad stemt gemiddeld anders dan een dorp op het platteland of een welvarende villawijk. Die verschillen zijn geen toeval, ze hangen samen met de samenstelling van de bevolking, het type woningen, het inkomensniveau en de mate van verstedelijking.

Landelijk werd D66 de grootste partij. Gewogen over alle uitgebrachte stemmen is het landelijke stemgedrag voor 55,1% rechts en voor 45,1% progressief. Religieus geïnspireerde partijen (CDA, ChristenUnie en SGP) waren samen goed voor 16,0% van de stemmen. Deze landelijke cijfers vormen telkens de meetlat waarmee we elk gebied in dit artikel vergelijken.

02De drie politieke assen

Een partijnaam zegt veel, maar onderzoekers brengen stemgedrag vaak terug tot een paar onderliggende dimensies. Wij gebruiken er drie. Per gekozen gebied laten we hieronder zien waar het stemgedrag op elke as staat ten opzichte van Nederland.

Links versus rechts

De links-rechts-as is de klassieke sociaal-economische indeling. Linkse partijen pleiten doorgaans voor een actievere overheid, meer inkomensherverdeling en stevige collectieve voorzieningen. Rechtse partijen leggen de nadruk op individuele verantwoordelijkheid, een kleinere overheid, lagere belastingen en ruimte voor ondernemerschap. We vatten dit per gebied samen in één percentage. Elke partij heeft een vaste positie op deze as; het percentage is het gewogen gemiddelde van alle uitgebrachte stemmen, op een schaal van 0 tot 100% met 50% als het midden. Het is dus geen aandeel stemmen: 60% rechts betekent niet dat 60% van de kiezers op een rechtse partij stemde, maar dat het stemgedrag als geheel rechts van het midden ligt. De keerzijde van hetzelfde getal is de linkse positie: 60% rechts is 40% links.

Progressief versus conservatief

Naast de economische as bestaat er een culturele as. Progressieve kiezers staan open voor maatschappelijke verandering en hechten waarde aan diversiteit, klimaatbeleid, individuele vrijheid op ethische thema's en internationale samenwerking. Conservatieve kiezers benadrukken behoud van bestaande tradities, normen en instituties, een terughoudende omgang met snelle veranderingen en een sterke nationale identiteit. Deze as werkt op dezelfde manier als de vorige: elke partij heeft er een vaste positie op en het percentage is het gewogen gemiddelde van alle stemmen, weer met 50% als het midden. Een gebied dat op 40% progressief uitkomt, stemt dus voor 60% conservatief.

Religieus stemgedrag

Confessionele of religieus geïnspireerde partijen baseren hun standpunten mede op een doorgaans christelijke levensovertuiging. In Nederland gaat het bij de Tweede Kamer om CDA (christendemocratisch), ChristenUnie (sociaal-christelijk) en SGP (orthodox-protestants). Het aandeel stemmen op deze partijen zegt iets over de mate waarin religieuze tradities en waarden meewegen in de politieke voorkeuren van bewoners.

03Stemgedrag per gebied

SamenvattingIn Groningen is D66 de grootste partij. De gemeente stemt duidelijk linkser dan landelijk, is op de culturele as duidelijk progressiever dan gemiddeld in Nederland, en kent een lager aandeel religieus gestemde kiezers dan landelijk.